การย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติตามวิถีชาวบ้าน

            ปัจจุบันในชุมชนต่างๆ แถบภาคตะวันออกเฉียงเหนือ  มีการผลิตหรือทอผ้าไหมจำนวนมาก  การย้อมเส้นไหมเป็นขั้นตอนหนึ่งในกระบวนการทอผ้าไหม  การย้อมเส้นไหม  เป็นงานที่ต้องใช้แรงกายมากพอสมควร  เช่น  การยกขณะย้อมต้องกลับเส้นไหมไปมา  เพื่อให้เส้นไหมได้ความร้อนทั่วถึงสม่ำเสมอ  เป็นการป้องกันการย้อมสีติดไม่สม่ำเสมอเส้นไหมมีสีด่าง  ถือเป็นงานหนักสำหรับแม่บ้านวัยกลางคน  เพราะสาเหตุนี้  สีบรรจุซองที่ขายทั่วไป  จึงเป็นที่นิยมของชาวบ้านนำมาย้อมเส้นไหมแทนสีธรรมชาติ  ปัญหาที่เกิดขึ้นคือ  สีอาจเสื่อมคุณภาพ  สีหมดอายุ  ไม่มีเขียนบอกไว้หน้าซอง  ไม่บอกสัดส่วนหรือกรรมวิธีผสมสีโดยละเอียดประกอบกับชาวบ้านไม่มีความรู้การผสมสีเพียงพอ  การย้อมสีเส้นไหมและทอเป็นผืนผ้าไหม  แต่ละชิ้นต้องใช้เวลาหลายวันถ้าประสบปัญหา สีตกสีซีดจะทำให้ผลิตภัณฑ์ผ้าไหมด้อยลงทันที  ถ้ามีการควบคุมตั้งแต่การย้อมสีมีการเลือกใช้สีที่มีมาตรฐานมีกรรมวิธีทำกระบวนการหลังย้อม  ปัญหาสีตกก็จะไม่เกิดขึ้น  เพราะฉะนั้นขั้นตอน     การย้อมสีเส้นไหมจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งที่จะต้องกระทำอย่างมีคุณภาพ

            จากการศึกษาปัญหาการย้อมเส้นไหม  ตามวิถีของชาวบ้าน สรุปประเด็นได้ดังนี้

            1. ปัญหาควบคุมสภาวการณ์ย้อม  การย้อมไม่ว่าจะเป็นสีอ่อนหรือสีเข้มก็ตาม  จะต้องใช้สภาวะของอุณหภูมิและเวลาตามที่กำหนด  เมื่อเริ่มย้อมต้องเริ่มที่อุณหภูมิต่ำก่อน  แล้วค่อยเริ่มสูงขึ้นตามที่กำหนด

            2. ปัญหาสารเคมีมีราคาค่อนข้างแพง  เนื่องจากการซื้อขายมีปริมาณน้อยทำให้ต้นทุนการผลิตสูง

            3. การทำให้นุ่มด้วยเอนไซม์ (Enzyme) การฟอกกาวด้วยเอนไซม์นั้น  เนื่องจากเอนไซม์ค่อนข้างมีราคาแพง ชาวบ้านต้องใช้ทุนสูงในการซื้อทำให้ผ้าไหมที่ชาวบ้านทอออกมา มีเนื้อแข็งกระด้าง  เนื้อผ้าสัมผัสไม่นุ่ม

            4. ปัญหาผลกระทบสิ่งแวดล้อม  เนื่องจากการปล่อยทิ้งน้ำเสีย  ได้รับการแก้ไขโดยมีท่อระบายน้ำทิ้งไปรวมไว้ที่บ่อพัก  ยังมีผลต่อต้นไม้ใหญ่น้อยบริเวณใกล้เคียง  ดินถูกทำลาย

            จะเห็นว่า การย้อมเส้นไหมตามวิถีที่ชาวบ้านทั่วไปได้ปฏิบัติอยู่ ส่วนใหญ่จะไม่มีการทดสอบคุณภาพสีของเส้นไหม และไม่มีการกำหนดอุณหภูมิของน้ำต้มสี ไม่มีการแต่งผ้าไหมให้นุ่ม สีธรรมชาติ  ยังเป็นปัญหากับผู้ผลิตผ้าไหมสีธรรมชาติ  หากมีการเพิ่มความรู้ ทักษะ เทคนิคแก่ชาวบ้านเกี่ยวกับการย้อมสีเส้นไหมจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง  ที่จะส่งผลต่อการทอผ้าไหมสีธรรมชาติที่ได้คุณภาพ  เพราะการทอผ้าไหมลวดลายต่าง ๆ ให้สวยงามนั้น  ชาวบ้านจะมีความชำนาญมีทักษะการทอผ้าไหมอยู่แล้ว  แต่ความรู้เรื่องการย้อมสีไหมนั้น  ยังต้องพัฒนาให้ได้รับความรู้และเทคนิคการย้อมใหม่ๆ  อยู่เสมอ  ซึ่งปัญหาที่กล่าวมาทั้งหมดสามารถแก้ไขได้  โดยการบริหารจัดการที่ดีและมีการร่วมมือกันอย่างจริงจัง จากหลายๆ ฝ่าย ทั้งผู้ผลิตเส้นไหมและ

ผู้ทอผ้าไหม 

            จากการศึกษาการย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติ  ดังกล่าวมาทั้งหมด  สามารถเปรียบเทียบให้เห็นความแตกต่างของกรรมวิธีการย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติ  ตามวิถีชาวบ้านกับการย้อมเส้นไหม  ที่ได้คุณภาพ  ตามเกณฑ์มาตรฐานอุตสาหกรรม  ได้ดังนี้

ตาราง 4 กรรมวิธีการย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติตามวิธีของชาวบ้านและตามเกณฑ์มาตรฐานอุตสาหกรรม

                    ที่มา: สัมภาษณ์ นางปราณี  กลีบจอหอ. (2550).

                  จากการเปรียบเทียบวิธีการย้อมระหว่าง  การย้อมตามวิถีชาวบ้านที่เคยปฏิบัติกับการย้อมที่ได้มาตรฐานอุตสาหกรรม  จะเห็นว่ามีกรรมวิธีการย้อมที่แตกต่างกัน  การจัดทำหลักสูตรฝึกอบรมการย้อมเส้น

ไหมสีธรรมชาติ จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการพัฒนาเส้นไหมสีธรรมชาติให้มีคุณภาพมาตรฐาน  สีธรรมชาติเป็นการนำภูมิปัญญาที่เป็นความรู้ในท้องถิ่นมาพัฒนาเพื่อการประยุกต์ใช้ให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี  ช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมในชุมชนต่างๆ ได้ เมื่อเวลาผ่านไปในระยะยาวจะช่วยลด

ปัญหาสิ่งแวดล้อม สร้างคุณค่าแก่ภูมิปัญญาท้องถิ่น  สร้างมูลค่าเพิ่มให้ผ้าไหมด้วยการใช้สีธรรมชาติที่

คุณภาพ  ถ้าได้มุ่งไปที่กระแสการอนุรักษ์พันธุ์ไม้ให้สีควบคู่ไปกับการผลิตผ้าไหมที่มีคุณภาพ  เป็นการศึกษา

ที่สร้างสมดุลแก่ชุมชน  กระบวนการผลิตหรือการทอผ้าไหม  ในชุมชนต่างๆ เน้นการทอผ้าไหมเป็นผืนไม่ได้

เน้นคุณภาพสีเส้นไหมที่ได้มาตรฐานก่อน  จึงส่งผลถึงคุณภาพผ้าไหมไม่ได้คุณภาพมาตรฐานตามที่ต้องการ

เช่นผ้าไหมสีซีด  สีตก  ไม่ทนต่อแดดและไม่ทนต่อการซัก  จุดเน้นที่สำคัญที่สุดคือเส้นไหมที่มีคุณภาพ  สีย้อมต้องได้คุณภาพมาตรฐาน กระบวนการทอผ้าไหมเป็นการทำงานอย่างต่อเนื่อง เส้นไหมสีได้คุณภาพผ้าไหมย่อมมีคุณภาพตามมา  จึงจะมีความคุ้มค่ากับเวลาที่เสียไปกับการทอผ้าไหม 

         ดังนั้น  หลักสูตรฝึกอบรมการย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติ  เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ผู้เรียนได้ฝึกปฏิบัติเรียนรู้การย้อม

เส้นไหมสีธรรมชาติ  ตามกระบวนการฝึกอบรม  ที่ได้พัฒนาเป็นหลักสูตรขึ้นมา  ซึ่งหลักสูตรที่ดีนั้น  ส่งผลต่อผู้เข้าอบรมให้มีความรู้และทักษะปฏิบัติเฉพาะด้านย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติได้ดียิ่งขึ้น  เป็นเพิ่มพูนความรู้และฝึกทักษะปฏิบัติประสบการณ์

ตรง  เป็นการบูรณาการความรู้เดิมกับความรู้ใหม่ให้เชื่อมโยงกัน   นำความรู้ที่ได้รับจากการฝึกอบรม ไปพัฒนาเส้นไหมสีธรรมชาติ ให้ได้คุณภาพมาตรฐานก่อนจะนำไปทอ สร้างความมั่นใจต่อผู้ซื้อ สามารถจำหน่ายได้ราคาส่งผลดีต่อเศรษฐกิจของ

ชุมชน การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมการย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติ  จึงควรมีประเด็นของการส่งเสริมให้ความรู้  เรื่องพืช  การเลือกวิธีนำพืชมาย้อมสีที่ได้จากส่วนต่างๆ ของพืชหรือการปลูกพืชทดแทนด้วยหลักสูตรฝึกอบรมการย้อมเส้นไหมสีธรรมชาติ  จึงจะมีความสมบูรณ์ เพื่อผู้เข้ารับการฝึกอบรม ได้นำความรู้เป็น    แนวทางการนำไปใช้ในการดำรงชีวิตที่มีความเชื่อมโยง เกื้อกูล  และสัมพันธ์กับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สอดคล้องกับวิถีชีวิตของคนในชุมชน

  การย้อมเส้นไหมด้วยสีธรรมชาติในจังหวัดนครราชสีมา .......รายละเอียดคลิก